Kujenga Fremu za Maduka za Kupangisha: Gharama, Mahali, Kodi na Faida

Fremu za maduka za kupangisha Tanzania ni moja ya uwekezaji wa ujenzi unaolipa haraka, ikiwa kiwanja kiko mahali sahihi: barabara yenye watu wengi, karibu na soko, stendi, shule au makazi yanayokua. Fremu ya kawaida ya mita 3 kwa 4 hadi 4 kwa 6 inaweza kujengwa kwa takriban TSh milioni 6 hadi 15 kila moja kwa ujenzi wa kawaida wa 2026, na kupangishwa kwa TSh 100,000 hadi 600,000 au zaidi kwa mwezi kutegemea eneo. Kwa hiyo fremu nzuri inaweza kurudisha gharama ndani ya miaka 3 hadi 7. Mahali ndipo kila kitu: fremu nzuri mahali pabaya hukaa tupu.

Eneo linachaguliwaje?

• Watu wanaopita. Simama kwenye kiwanja asubuhi, mchana na jioni. Hesabu watu na magari yanayopita.
• Biashara zinazozunguka. Maduka yaliyojaa karibu ni ishara nzuri. Fremu nyingi tupu mtaani ni onyo.
• Ukuaji. Barabara mpya, stendi mpya au makazi mapya yanaongeza thamani ya fremu kwa miaka ijayo.
• Kibali na matumizi ya ardhi. Hakikisha kiwanja kinaruhusu biashara. Soma kibali cha ujenzi.

Fremu ziwe na ukubwa gani?

Jenga ukuta kati ya fremu kwa namna ambayo unaweza kuunganisha fremu mbili baadaye ikiwa mpangaji anahitaji nafasi kubwa.

Fremu inajengwaje vizuri?

1. Msingi na nguzo kwa ajili ya ghorofa ya juu baadaye. Wengi huongeza ofisi au makazi juu ya maduka. Mwambie mhandisi tangu mwanzo.
2. Mlango wa chuma imara (rolling shutter au mlango wa grill) kwa usalama.
3. Mita ya umeme ya kila fremu ili kila mpangaji alipe matumizi yake.
4. Sakafu imara ya zege au tiles inayostahimili mizigo.
5. Veranda au kivuli mbele kwa wateja na kuzuia mvua.
6. Choo cha pamoja na maji kwa wapangaji, kama kanuni za eneo zinavyotaka.
7. Maegesho na nafasi ya kushusha mizigo ikiwezekana.

Gharama na faida zinahesabiwaje?

Mfano: fremu 6 za mita 3 kwa 4 zimejengwa kwa jumla ya TSh milioni 60 (pamoja na veranda, umeme, choo na milango). Kila fremu inapangishwa TSh 250,000 kwa mwezi. Kodi ya mwaka ni 6 x 250,000 x 12 = TSh milioni 18. Ukitoa takriban asilimia 15 kwa matengenezo, nafasi tupu na kodi za serikali, unabaki na takriban TSh milioni 15 kwa mwaka. Gharama inarudi baada ya takriban miaka 4. Huu ni mfano tu; tumia bei za eneo lako.

Mkataba wa pango la biashara

Wapangaji wa biashara mara nyingi hulipa miezi 6 hadi 12 mbele. Mkataba uandike kodi, muda, ongezeko la kodi baada ya muda fulani, matumizi ya fremu (biashara gani inaruhusiwa), nani analipa umeme na maji, matengenezo, na kurudisha fremu katika hali nzuri. Usiruhusu mpangaji kubomoa kuta au kuongeza ujenzi bila idhini ya maandishi.

Ni makosa gani ya kuepuka?

• Kujenga fremu nyingi mahali pasipo na wateja.
• Fremu ndogo mno zisizotosha biashara yoyote ya maana.
• Kukosa maji na choo kwa wapangaji.
• Mita moja ya umeme kwa fremu zote.
• Kujenga bila kibali, hasa karibu na barabara ambapo hifadhi ya barabara inaweza kukufanya ubomolewe.

Wapangaji wazuri wa fremu wanapatikanaje?

Wapangaji wa biashara wanachagua kwa makini kuliko wapangaji wa makazi, kwa sababu kipato chao kinategemea mahali. Ili kuwavutia:

• Weka tangazo kwenye fremu yenyewe, lenye namba ya simu inayopokelewa. Wengi wanaotafuta fremu hutembea mitaani.
• Tumia madalali wa biashara na mitandao ya kijamii, ukionyesha picha safi na vipimo kamili.
• Uliza biashara ya mpangaji. Mchanganyiko mzuri wa biashara (duka la dawa, la vyakula, la simu, saluni) huvutia wateja zaidi kwa fremu zote kuliko biashara tano zinazofanana.
• Hakiki mpangaji. Uliza alikofanyia biashara kabla, na kama ana leseni. Mpangaji mwenye biashara imara anakaa miaka.
• Kuwa tayari kwa maboresho madogo kama rafu au kaunta kwa mpangaji wa muda mrefu, kwa makubaliano ya maandishi.

Mpangaji mzuri wa biashara anaweza kukaa miaka mitano au zaidi na kulipa kwa uhakika. Hiyo ni thamani kubwa kuliko kodi ya juu kidogo kutoka kwa mpangaji asiye imara.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Fremu moja ya duka inagharimu kiasi gani kujenga?

Kwa mfano, TSh milioni 6 hadi 15 kwa fremu ya kawaida, kutegemea ukubwa, aina ya milango, finishing na eneo.

Ni bora fremu au nyumba za kuishi?

Kwenye barabara yenye biashara, fremu mara nyingi hulipa zaidi kwa m². Kwenye mitaa ya makazi tulivu, nyumba za kuishi hupata wapangaji kwa urahisi zaidi.

Naweza kujenga fremu mbele ya nyumba yangu?

Mara nyingi inawezekana ikiwa matumizi ya kiwanja yanaruhusu biashara na umbali kutoka barabara unazingatiwa. Uliza halmashauri kwanza.

Kodi ya fremu inaongezwaje?

Andika kwenye mkataba, kwa mfano ongezeko la asilimia fulani kila mwaka au kila mkataba mpya.

Fremu za maduka zinahitaji matengenezo gani?

Kila mwaka angalia milango ya chuma (paka grisi na rangi ya kuzuia kutu), paa na mifereji kabla ya mvua, mfumo wa umeme na mita, choo cha pamoja, na rangi ya mbele inayoonekana na wateja. Fremu zinazoonekana safi na zinazofanya kazi vizuri zinapangishwa haraka na kwa kodi bora. Tenga sehemu ndogo ya kila kodi kwa ajili ya kazi hizi, ili usilazimike kutafuta pesa nyingi kwa mara moja.

Panga fremu zako na wataalamu

Vika Construction hujenga majengo ya biashara na fremu za maduka kote Tanzania. Wasiliana nasi.