Kibali cha ujenzi Tanzania kinatolewa na halmashauri ya eneo ulipo kiwanja (manispaa, jiji, mji au wilaya). Unahitaji hati miliki au ofa ya kiwanja, ramani za msanifu majengo, michoro ya mhandisi wa miundo, fomu ya maombi na ada. Kwa maombi kamili, vibali vingi vya nyumba za kuishi hutoka ndani ya wiki chache hadi miezi michache, kutegemea halmashauri. Usianze kujenga kabla ya kupata kibali: kazi inaweza kusimamishwa, kutozwa faini au jengo kuamriwa kubomolewa.
Kwa nini kibali cha ujenzi ni muhimu?
Kibali kinathibitisha kwamba jengo lako linafuata mpango wa matumizi ya ardhi wa eneo, umbali kutoka barabara na mipaka (setbacks), na viwango vya usalama. Pia ni muhimu baadaye: benki nyingi zinataka kuona kibali kabla ya kukubali nyumba kama dhamana ya mkopo, na mnunuzi makini atakiuliza ukitaka kuuza.
Nyaraka gani zinahitajika?
| Nyaraka | Maelezo |
|---|---|
| Hati miliki au barua ya toleo (ofa) | Inathibitisha umiliki na matumizi ya kiwanja |
| Ramani ya msanifu majengo | Mpangilio wa vyumba, mwonekano, vipimo, imesainiwa na msanifu aliyesajiliwa |
| Michoro ya mhandisi wa miundo | Msingi, nguzo, mihimili, slab, nondo, imesainiwa na mhandisi aliyesajiliwa |
| Ramani ya eneo (site plan) | Jengo lilivyokaa kwenye kiwanja, umbali kutoka mipaka na barabara |
| Fomu ya maombi | Inapatikana halmashauri au kwenye mfumo wao wa mtandaoni |
| Risiti ya kodi ya ardhi | Halmashauri nyingi zinataka kodi iwe imelipwa |
| Ada ya kibali | Inategemea ukubwa na matumizi ya jengo |
Kwa majengo makubwa, ya biashara au ya ghorofa nyingi, unaweza kuhitaji pia tathmini ya mazingira, idhini ya zimamoto na michoro ya mifumo ya umeme na maji taka.
Hatua za kuomba kibali ni zipi?
- Hakiki kiwanja. Hakikisha hati iko sawa na matumizi ya kiwanja (makazi, biashara au mchanganyiko) yanaendana na jengo unalotaka.
- Andaa ramani. Msanifu na mhandisi waliosajiliwa wanaandaa michoro kulingana na kanuni za eneo lako.
- Wasilisha maombi. Peleka nyaraka zote halmashauri au uombe kwa mfumo wa mtandaoni ikiwa halmashauri yako inautumia.
- Lipa ada. Utapewa makadirio ya ada (bill) na namba ya malipo.
- Ukaguzi. Maafisa wa mipango miji na wahandisi wa halmashauri hupitia michoro, na wakati mwingine hutembelea kiwanja.
- Marekebisho. Ikiwa kuna kasoro, utaombwa kurekebisha michoro na kuiwasilisha tena.
- Kibali kutolewa. Weka nakala ya kibali kwenye eneo la ujenzi wakati wote wa kazi.
Nini kinachelewesha kibali?
- Hati ya kiwanja yenye kasoro au jina tofauti na la mwombaji.
- Ramani isiyosainiwa na mtaalamu aliyesajiliwa.
- Jengo kukiuka umbali kutoka barabara au mipaka.
- Matumizi ya jengo kutoendana na mpango wa eneo, kwa mfano kujenga maduka kwenye eneo la makazi pekee.
- Kodi ya ardhi kutolipwa.
Kibali cha ujenzi kinagharimu kiasi gani?
Ada inategemea halmashauri, ukubwa wa jengo kwa mita za mraba na matumizi yake. Kwa nyumba ya kawaida ya kuishi, ada huwa sehemu ndogo ya gharama za ujenzi, lakini ada za wataalamu wanaoandaa ramani na michoro ni gharama tofauti unayopaswa kupanga mapema. Uliza halmashauri yako kiwango cha sasa, kwani hubadilika.
Kwa maelezo zaidi kwa Kiingereza, hasa kwa Dar es Salaam, soma building permit in Dar es Salaam.
Nini kinatokea ukijenga bila kibali?
Wengi hufikiri kibali ni karatasi tu, mpaka siku afisa wa halmashauri anapofika. Ukijenga bila kibali, halmashauri inaweza kutoa notisi ya kusimamisha kazi, kukutoza faini, au kuamuru sehemu au jengo zima libomolewe, hasa likiwa limekiuka umbali wa barabara au mipaka. Hata kama hakuna anayekuja wakati wa ujenzi, matatizo hujitokeza baadaye: benki inakataa kutumia nyumba kama dhamana, mnunuzi anaomba punguzo kubwa au anaondoka, na kupata kibali "baada ya ujenzi" huwa na gharama na usumbufu zaidi kuliko kukipata mapema.
Je, ukarabati unahitaji kibali?
Kazi ndogo za ndani kama kupaka rangi, kubadilisha tiles au vifaa vya bafu kwa kawaida hazihitaji kibali. Lakini kuongeza chumba, kubomoa au kujenga ukuta unaobeba mzigo, kubadilisha paa kwa kiasi kikubwa, kuongeza ghorofa au kubadilisha matumizi ya jengo (kwa mfano nyumba kuwa maduka) kwa kawaida kunahitaji kibali. Uliza halmashauri kabla ya kuanza.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Kibali cha ujenzi kinadumu muda gani?
Vibali vingi vina muda maalum wa kuanza kazi. Ukichelewa sana kuanza, unaweza kuhitaji kuomba upya. Soma masharti yaliyoandikwa kwenye kibali chako.
Nahitaji kibali kwa ajili ya fensi au ukuta wa mpaka?
Halmashauri nyingi zinataka kibali pia kwa ukuta wa mpaka, hasa unaopakana na barabara. Uliza kabla ya kujenga.
Nahitaji kibali kuongeza ghorofa juu ya nyumba iliyopo?
Ndiyo. Unahitaji michoro mipya na mhandisi kuthibitisha kwamba msingi na nguzo zilizopo zinaweza kubeba ghorofa mpya.
Fundi anaweza kuniombea kibali?
Fundi anaweza kukusaidia kufuatilia, lakini ramani na michoro lazima ziandaliwe na wataalamu waliosajiliwa.
Tunaweza kukusaidia
Vika Construction huandaa michoro na kusaidia wateja kufuatilia vibali kabla ya ujenzi. Wasiliana nasi.
Umepata msaada? Mtumie mtu anayejenga.
