Biashara ya kukodisha vifaa vya ujenzi Tanzania inaweza kuanza kwa mtaji wa takriban TSh milioni 5 hadi 30 kwa vifaa vinavyokodiwa zaidi: mixer za zege, vibrator, props za chuma za kushikilia slab, scaffolding, plate compactor, pampu za maji na mashine ndogo za kukata. Vifaa hivi vinakodishwa kwa siku, wiki au mwezi, na kifaa kizuri kinaweza kurudisha bei yake ndani ya miezi 6 hadi 18 kikikodishwa mara kwa mara. Siri za biashara hii ni tatu: kuchagua vifaa vinavyohitajika zaidi eneo lako, mikataba na amana inayolinda vifaa vyako, na matengenezo ya haraka ili kifaa kisikae bila kazi.
Vifaa gani vinakodiwa zaidi?
| Kifaa | Kinatumika kwa | Muda wa kawaida wa kukodi |
|---|---|---|
| Props za chuma (adjustable props) | Kushikilia mbao za slab mpaka zege ligume | Wiki 3 hadi 4 kwa kila slab |
| Scaffolding (mirunda ya chuma) | Kujenga na kupiga plasta kuta za juu | Wiki hadi miezi |
| Mixer ya zege | Kuchanganya zege la slab, msingi | Siku 1 hadi 3 |
| Poker vibrator | Kushindilia zege | Siku 1 hadi 3 |
| Plate compactor | Kushindilia kifusi chini ya jamvi, pavers | Siku 1 hadi 5 |
| Pampu ya maji | Kutoa maji kwenye mashimo ya msingi | Siku chache |
| Mashine ya kukata tiles na grinder | Finishing | Siku chache |
| Jenereta | Maeneo bila umeme | Siku hadi wiki |
Props na scaffolding zina mahitaji makubwa mijini, kwa sababu kila slab ya ghorofa inahitaji mamia ya props kwa wiki kadhaa. Mbao za kawaida (mirunda) zinapungua na kuwa ghali, na wakandarasi wengi wanapendelea chuma kinachorekebishika urefu.
Mtaji na mapato: mfano
| Kifaa | Bei ya kununua (mfano) | Kodi kwa siku (mfano) | Siku za kukodi kwa mwezi | Mapato kwa mwezi |
|---|---|---|---|---|
| Props 200 | TSh 10 hadi 16 milioni | TSh 300 hadi 600 kwa prop | 20 | TSh 1.2 hadi 2.4 milioni |
| Mixer 1 | TSh 3 hadi 8 milioni | TSh 60,000 hadi 120,000 | 10 | TSh 0.6 hadi 1.2 milioni |
| Plate compactor 1 | TSh 2 hadi 5 milioni | TSh 40,000 hadi 80,000 | 8 | TSh 0.3 hadi 0.6 milioni |
| Vibrator 2 | TSh 2 hadi 4 milioni | TSh 30,000 hadi 50,000 | 10 kila moja | TSh 0.6 hadi 1 milioni |
Toa gharama za usafiri, matengenezo, mfanyakazi wa stoo na vifaa vinavyopotea. Bei hizi ni mifano tu, zinatofautiana sana kwa mkoa na hali ya vifaa.
Mkataba wa kukodisha unalinda vifaa vyako
Hasara kubwa ya biashara hii ni vifaa visivyorudi au vinavyorudi vimeharibika. Kila ukodishaji uwe na:
- Kitambulisho na anwani ya mkodishaji, na anwani ya eneo la ujenzi kifaa kinapokwenda.
- Orodha ya vifaa na hali yake, na picha siku ya kutoa.
- Amana (deposit) inayorudishwa vifaa vikirudi salama. Kwa wateja wapya, amana iwe sehemu kubwa ya thamani ya kifaa.
- Bei kwa siku au wiki, na adhabu ya kuchelewa kurudisha.
- Jukumu la uharibifu na upotevu: mkodishaji analipa gharama ya kukarabati au kubadilisha kifaa.
- Saini za pande zote mbili, na nakala kwa kila mmoja.
Matengenezo na usimamizi wa stoo
- Kagua kila kifaa kinaporudi: safisha zege lililoganda, paka mafuta, badilisha kilichoharibika.
- Weka ratiba ya huduma ya injini za mixer, compactor na jenereta.
- Andika kila kifaa kilipo, kwa nani, na tarehe ya kurudi. Daftari au programu rahisi ya simu inatosha kuanza.
- Kuwa na vipuri vya kawaida (plug, filters, mikanda) ili kifaa kisikae wiki nzima kikisubiri vipuri.
Wateja wanapatikanaje?
- Wakandarasi wadogo na wa kati wanaojenga nyumba za ghorofa: props na scaffolding.
- Mafundi na watu binafsi wanaomwaga slab moja au msingi: mixer na vibrator.
- Wafungaji wa pavers na wajenzi wa barabara za ndani: compactor.
- Hardware: weka tangazo na namba yako; wateja huuliza wapi wanaweza kukodi.
- Usafiri: kutoa huduma ya kufikisha na kuchukua vifaa kunakufanya uwe chaguo la kwanza.
Jinsi ya kukua
Anza na vifaa viwili au vitatu vinavyohitajika zaidi eneo lako, tumia mapato kununua zaidi, na baadaye ongeza vifaa vikubwa zaidi kama pampu za zege au mashine za kuchimba (zinahitaji mtaji na waendeshaji wenye ujuzi). Biashara nyingi za kukodisha hukua kwa kuwa na wateja wakandarasi wachache wa kudumu wanaokodi kila mwezi.
Makosa ya kuepuka
- Kukodisha bila amana au kitambulisho.
- Kununua vifaa vingi vya aina moja ambavyo havina mahitaji eneo lako.
- Kuacha kifaa kilichoharibika bila kukarabati, ukipoteza siku za kukodi.
- Kutokuwa na bima au mpango wa kubadilisha vifaa vinavyoibiwa.
Bei ya kukodi inapangwaje?
Kanuni rahisi ambayo wengi hutumia ni kwamba kodi ya mwezi mmoja wa kifaa kinachokodiwa mara kwa mara iwe takriban asilimia 5 hadi 12 ya bei ya kukinunua, kutegemea aina ya kifaa na ushindani eneo lako. Toa punguzo kwa ukodishaji wa muda mrefu (wiki au mwezi) na kwa wateja wa kudumu, kwa sababu kifaa kinachokaa kazini muda mrefu kinapunguza gharama zako za usafiri na ukaguzi. Weka bei ya chini kabisa ya siku moja hata mteja akirudisha mapema, kwa sababu umeshatumia muda na usafiri kukifikisha.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
Props ngapi zinahitajika kwa slab moja?
Inategemea ukubwa na unene wa slab. Mara nyingi prop moja kwa takriban m² 1 hadi 1.5 ya slab, kwa hiyo slab ya m² 150 inaweza kuhitaji props 100 hadi 150. Mhandisi au fundi mkuu atahesabu kwa usahihi.
Props zinakaa chini ya slab kwa muda gani?
Mara nyingi siku 14 hadi 28 kutegemea daraja la zege na ushauri wa mhandisi. Kuziondoa mapema ni hatari kwa usalama.
Ni bora kununua vifaa vipya au vilivyotumika?
Vilivyotumika vinapunguza mtaji, lakini kagua kwa makini. Kwa props na scaffolding, angalia kutu, mabomba yaliyopinda na pini.
Biashara hii inahitaji leseni gani?
Usajili wa biashara, TIN na leseni ya biashara, kama biashara nyingine. Uliza mamlaka za eneo lako.
Unajenga na unahitaji vifaa sahihi?
Vika Construction hutumia vifaa vyake na vya kukodi kwenye miradi kote Tanzania. Wasiliana nasi.
Umepata msaada? Mtumie mtu anayejenga.
